全文內(nèi)容
清軍入關(guān)后,歷經(jīng)順治、康熙和乾隆三朝對房山金陵的修復和擴建,金陵已于乾隆十七年(1752)修繕完畢,清朝認為祭祀金陵的條件已成熟,于乾隆十八年(1753)祭祀房山金陵。據(jù)《大清會典則例》載,是年,扈蹕內(nèi)大臣,侍衛(wèi),文官郎中,武官參領(lǐng)、輕車都尉以上,守土官文官知府、武官副將以上,及金朝后裔完顏氏在京官員,咸蟒袍補服陪祀。參與陪祭的八旗內(nèi)完顏氏官員眾多,合族八旗五十九支,現(xiàn)任官九十六員。
中國第一歷史檔案館所藏《奏請欽點隨同祭祀金朝皇陵八旗完顏氏官員事折》,記載了當時參與陪祭的完顏氏官員名單,筆者(內(nèi)蒙古師范大學歷史文化學院王YB)以穆麟德夫(M?llendorff)滿文轉(zhuǎn)寫抄錄后,將《事折》所記名單進行試譯和分析,不當之處懇請方家指正。內(nèi)容如下:
滿文轉(zhuǎn)寫
abkai wehiyehe i juwan jakūn aniya juwe biyai ice de aliha bithei da. hiya kadalara dorgi amban. tondo baturu gung amban fuheng sei girguleme. wesimburengge. baicaci jakūn gūsai wanggiya halai dorgi amban de isinaha niyalma ilan be emke hafan uyunju juwe. ere mudan dele. elhe munggan de dorolofi. tederi aisin gurun i munggan de hisalara de. esebe unggefi gingguleme. ejen be okdobuki. damu esei dorgi meren i janggin garsi diyan in de bi. jugūn goro. jai ne nimehe. se sakdafi yabume muterakū urse turergi do?an i hafasa be unggirakūci tulgiyen. funcehe urse be meni meni harangga gūsade afabufi gemu doigūnde ulhebume selgiyefi. ejen i beye isinara teisu. aisin gurun i munggan de genefi gingguleme okdobuki. uttu ofi. baicaha wanggiyan halai ursei gebu be arafi gingguleme tuwabume wesimbuhe seme abkai wehiyehe i juwan jakūci aniya juwe biyai ice de wesimbuhede.
hese saha. erei dorgi geneme muterakūngge bisire be boljoci ojorakū. meni meni gūsaci alban i icihiyafi unggini sehe.
erebe aniya aliha gūsade afabufi. ulame meni meni harangga gūsade afabufi icihiyakini esebe puse kurume gecuheri sijigiyan gamabure be inu ulhibume selgiyekini seme dorgi bithesi weitoboo de afabuha.
wanggiyan halai dorgi. ne bisire amban de isinaha niyalma ilan. be emke. tiyan in i meren i janggin garsi, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma, tu?an ci aljabufi nimeku ujibuhe. ashan i bithei da bihe lioboo, kubuhe suwan i booi nirui niyalma, ashan i amban bihe; horon neciheyen be lamun funggala heng i, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma, untuhun ilaci jergi ?angnaha ?enjuhun, kubuhe fulgiyan i manju gūsai niyalma.
wanggiyan halai dorgi. ne bisire hafan de isinaha niyalma uyunju juwe.
① kubuhe suwan i booi nirui: bithei yamun i adaha giyakinara bithei da uldengge; ejeku hafan kicengge; hūlara hafan asingga; bithesi foboo, fuyung; amsu booi ilaci jergi hiya dekjin; ningguci jergi fulehun hafan wanfu?eng.
② gulu suwan i manju gūsai: jalan i janggin heceng; adaha hafan lungju; kesingge hafan tungboo.
③ gulu ?anggiyan i manju gūsai: boigon i jurgan i icihiyara hafan suceng; dorolon i jurgan i aisilakū hafan bolgo; uksun be kadalara yamun i bithesi setu; tuwa?ara hafan ?ucang; yafahan coohai jalan i da delbi.
④ gulu ?anggiyan i boo nirui: icihiyara hafan yungning; tuwa?ara hafan u?emboo.
⑤ kubuhe fulgiyan i manju gūsai: beidere jurgan i aisilakū hafan weihene; tulergi golo be dasara jurgan i takūrabure hafan cenglu; guwangdung guwang jeo fu i uhei saraci hasungga; hiyoo?ongga dergi erei munggan i hūlara hafan ?ukdun; uksun be kadalara yamun i bithesi haining; hafan i jurgan i bithesi cangciowan; coohai jurgan i bithesi cengde; tulergi golo be dasara jurgan i bithesi daiyung; yafahan coohai uheri da yamun i bithesi maitulan; yamulara unde ashan i hafan ?umin; iowan ming yuwan i kūwaran i da uge; jalan i janggin urtai; hiyoo?ungga munggan i galai da bime adaha hafan ?engtungge; adaha hafan lulungboo; ilhi jalan i janggin bime adaha hafan ertai; ilhi bayarai jalan i janggin de?an; ilhi jalan i janggin hanggitu; nirui janggin ce?u; ga?ijin; fohai; yungking; lioge; fucang; sejingge; c’yde; baitalabure hafan bime san jeo i danara hafan cangde; baitalabure hafan uyangga; mukdembo; cangning; giocengge; aningga; ilaci jergi hiya muktengge; tuwakiyara hafan fiyangga; dekjingge; tuwa?ara hafan guwangfu; da?an; maifu; ningguci jergi hafan hafungga; juwan i da na?an; nionio; maisilan; ?engcengge; sangge; funde bo?okū fude; ceklen; nafu; cinghai; balingga; haltu; he?un; cige; kesingge hafan deceng; sungling; fulun.
⑥ kubuhe lamun i manju gūsai: mukden i weilere jurgan i icihiyara hafan kemin; boigon i jurgan i bithesi dursungga; coohai jurgan i bithesi hergen; weilere jurgan i bithesi binjung; bayara jalan i janggin ?udungga; uju jergi hiya cende; nirui janggin tusangga; lio?ii; cokto; he?en; dukai janggin ningguri; yamulara unde baitalabure hafan defu; juwan i da heyūn; funde bo?okū uhei; beri faksi mukūn i da mutungga.
⑦ gulu fulgiyan i ujen coohai gūsai: adaha hafan wang jy heng; nirui janggin wang jy ?u.
⑧ kubuhe ?anggiyan i ujen coohai gūsai: jalan janggin bime nirui janggin adaha hafan wang gio ?u; dasan be selgiyere hafan bihe untuhun ilaci jergi ?angnaha wang giyai. esei alibuha bade daci wanggiya hala bihe ming gurun de hafan tehe turgunde wanggiyan hala be wang hala seme halaha ofi. ujen coohai gūsade dosimbuha.
sanzanboo araha. tanggūri acabuha.
筆者試譯
乾隆十八年二月初一日,領(lǐng)侍衛(wèi)內(nèi)大臣、忠勇公傅恒等謹奏。查得,八旗完顏氏已任至內(nèi)大臣者一人,任至官員者九十二人。此次皇上往謁泰陵,并至金陵致祭,若令彼等恭迎圣駕。惟此內(nèi)有名噶爾錫之原任前鋒參領(lǐng)者,因路途遙遠,且今已患病,年邁不堪行走者除外,其余之人,應(yīng)交各該旗預(yù)行曉諭,俟皇上駕臨金陵時,令其恭敬迎駕。為此,將查得完顏氏人員之名銜,謹具清單恭呈御覽。于乾隆十八年二月初一日奏。
諭旨:知道了。此間或有不能前往者,亦未可定。著各旗酌量公事派遣。欽此。
此件已交付值年旗,轉(zhuǎn)傳各該旗遵照辦理,并曉諭彼等可制備補褂蟒袍,亦著明諭宣示,已交中書魏妥保。
完顏氏內(nèi),現(xiàn)任至大臣者三人:原任前鋒參領(lǐng)噶爾錫,鑲紅旗滿洲人,因病解任休養(yǎng);原任翰林院學士留保,原任侍郎,鑲黃旗包衣佐領(lǐng)下人;藍翎侍衛(wèi)恒義,鑲紅旗滿洲人,系鑲紅旗滿洲勛舊之人,特賞給三等云騎尉。完顏氏內(nèi),現(xiàn)任官員者九十二人:
① 鑲黃旗包衣佐領(lǐng):文淵閣侍講學士烏爾登額;主事期成額;贊禮郎阿星阿;筆帖式佛保、富永;御膳房三等侍衛(wèi)德親;六品蔭生萬福生。
② 正黃旗滿洲:參領(lǐng)赫成;輕車都尉龍珠;恩騎尉佟保。
③ 正白旗滿洲:戶部郎中蘇成;禮部員外郎博爾果;宗人府筆帖式塞圖;防御朱昌;步軍統(tǒng)領(lǐng)德爾弼。
④ 正白旗包衣佐領(lǐng):郎中永寧;防御五神保。
⑤ 鑲紅旗滿洲:刑部員外郎倭赫訥;理藩院司務(wù)成祿;廣東廣州府同知哈松阿;孝東陵贊禮郎舒克敦;宗人府筆帖式海寧;吏部筆帖式常全;兵部筆帖式成德;理藩院筆帖式岱永;步軍統(tǒng)領(lǐng)衙門筆帖式邁圖蘭;未入衙門男舒敏;圓明園夸蘭達五格;參領(lǐng)烏爾泰;孝陵翼長兼輕車都尉盛通額;輕車都尉盧隆保;副參領(lǐng)兼輕車都尉額爾泰;副護軍參領(lǐng)德善;副參領(lǐng)杭吉圖;佐領(lǐng)察舒、噶什欽、富海、永慶、六格、富昌、色精額、七德;騎都尉兼散州都司昌德;騎都尉伍揚阿、穆克登保、長寧、覺成額、阿寧阿;三等侍衛(wèi)穆克登額;守備費揚阿、德克清額;防御廣福、達善、邁福;六品官哈豐阿;護軍校那善、牛鈕、邁錫蘭、盛成額、桑格;驍騎校富德、車克楞、納福、清海、巴凌阿、哈爾圖、和順、七格;恩騎尉德成、松齡、福倫。
⑥ 鑲藍旗滿洲:盛京工部郎中克敏;戶部筆帖式都爾松阿;兵部筆帖式和爾根;工部筆帖式斌忠;護軍參領(lǐng)舒東阿;頭等侍衛(wèi)陳德;佐領(lǐng)圖桑阿、六十、綽克托、和申;城門尉寧古里;未入衙門騎都尉德福;護軍校和云;驍騎校烏黑;弓匠長穆騰阿。
⑦ 正紅旗漢軍:輕車都尉王之恒;佐領(lǐng)王之舒。
⑧ 鑲白旗漢軍:參領(lǐng)兼佐領(lǐng)、輕車都尉王九住;原任布政使、特賞給三等云騎尉王杰。此等人呈稱:本系完顏氏,因前明時曾授官,故將完顏氏改為王氏,遂入漢軍。
三贊保繕寫,唐古里核對訖。
旗 分
陪祭人名
鑲黃旗包衣
留保、烏爾登額、期成額、阿星阿、佛保、富永、德親、萬福生
正黃旗滿洲
赫成、龍珠、佟保
正白旗滿洲
蘇成、博爾果、塞圖、朱昌、德爾弼
正白旗包衣
永寧、五神保
鑲紅旗滿洲
噶爾錫、恒義、倭赫訥、成祿、哈松阿、舒克敦、海寧、常全、成德、岱永、邁圖蘭、舒敏、五格、烏爾泰、盛通額、隆保、額爾泰、德善、杭吉圖、察舒、噶什欽、富海、永慶、六格、富昌、色精額、七德、昌德、伍揚阿、穆克登保、長寧、覺成額、阿寧阿、穆克登額、費揚阿、德克清額、廣福、達善、邁福、哈豐阿、那善、牛鈕、邁錫蘭、盛成額、桑格、富德、車克楞、納福、清海、巴凌阿、哈爾圖、和順、七格、德成、松齡、福倫
鑲藍旗滿洲
克敏、都爾松阿、和爾根、斌忠、舒東阿、陳德、圖桑阿、六十、綽克托、和申、寧古里、德福、和云、烏黑、穆騰阿
正紅旗漢軍
王之恒、王之舒
鑲白旗漢軍
王九住、王杰
表1 乾隆十八年參與金陵陪祭的完顏氏官員名單
說 明
《事折》全文中,“完顏”出現(xiàn)6次,除頁1寫作“wanggiya”外,其余部分皆寫作“wanggiyan”;人物名字皆為滿文音譯,或與史料中漢文寫法不同;所涉人物的家世,詳見《八旗滿洲氏族通譜》。
完顏氏是清代滿洲勛貴姓氏,其遠祖隆萬杭愛(Hanggai)為完顏部人,世為部長。明末族人主要居于建州女真完顏部王甲城、厄爾渙、訥圖以及馬察、拉哈、翁爾果和等地方。努爾哈赤起兵之時,博爾晉、西喇巴、蘇山、特殷珠、阿喀布祿、英格、莽阿等紛紛率族來歸,雅薩、岳塔等人又于天聰時來歸。其后,完顏氏族人多以軍功著身,多有扎爾固齊(jargūci)、固山額真(gūsai ejen)等職,在鑲紅旗滿洲、鑲藍旗滿洲擁有較多的勛舊佐領(lǐng)(fujuri niru)和世管佐領(lǐng)(jalan halame bo?oro niru)(正黃旗分的佐領(lǐng)由鑲藍旗改隸),于清初煊赫一時。
不過,從《事折》所涉完顏氏官員的家世、旗分、任職的情況來看,乾隆時期鑲紅旗與鑲藍旗分的勛貴后裔已多為承襲先祖的世職和筆帖式等職,甚至還有“未入衙門”者,這與其他出身于清初滿洲勛貴的佐領(lǐng)家族子孫歷經(jīng)戰(zhàn)爭之后,其子孫入清中葉以世爵世職、披甲為主要生活來源,任官者不多且官品不高的衰跡情況頗為相似。同時,原本在清初事跡平平的鑲黃旗包衣魯克素家族和正白旗包衣阿爾布哈家族在名單中出現(xiàn)較多。因此,通過《事折》中完顏氏官員的職務(wù)和家世來看,鑲紅旗與鑲藍旗中的清初勛貴子孫逐漸衰落、魯克素后裔等幾個內(nèi)務(wù)府家族已然崛起。此后,內(nèi)務(wù)府完顏氏以科舉著身,正如王鐘翰先生所言,“人物冠蓋之盛,實為清代內(nèi)務(wù)府文學世家之冠”。
參考文獻
①(清)《奏請欽點隨同祭祀金朝皇陵八旗完顏氏官員事折》,乾隆十八年二月初一日,中國第一歷史檔案館藏,檔案號:03-18-002-000825-0002。
②(清)《大清會典則例》,《文淵閣四庫全書》史部第380冊,北京:商務(wù)印書館,1983年。
③(清)弘晝:《八旗滿洲氏族通譜》卷28《完顏氏》,影印本,沈陽:遼海出版社,2002年。
④(清)麟慶:《鴻雪因緣圖記》,北京:北京出版社,2018年。
⑤ 定宜莊:《內(nèi)務(wù)府完顏世家考》,《清史論叢(第二輯)》,沈陽:遼寧古籍出版社,1995年。
⑥ 王鐘翰:《內(nèi)務(wù)府世家考》,同氏著:《王鐘翰學術(shù)論著自選集》,北京:中央民族大學出版社,1999年。
⑦ 楊海英:《佐領(lǐng)源流與清代興衰》,中國社會科學院歷史研究所學刊編委會編:《中國社會科學院歷史研究所學刊(第三集)》,北京:商務(wù)印書館,2004年。
⑧ 劉小萌:《關(guān)于清代清代內(nèi)務(wù)府世家》,《孫文良先生百年華誕紀念——明清史論文集》,沈陽:遼寧大學出版社,2004年。
⑨ 劉慶華:《滿族家譜序評注》,沈陽:遼寧民族出版社,2010年。
⑩ 張雅晶:《清代完顏氏和素事跡考》,趙志強主編:《滿學論叢(第一輯)》,沈陽:遼寧民族出版社,2011年。
? 徐凱:《滿洲認同“法典”與部族雙重構(gòu)建——十六世紀以來滿洲民族的歷史嬗變》,北京:中國社會科學出版社,2015年。
? 雷炳炎:《清代社會八旗貴族世家勢力研究》,北京:中國社會科學出版社,2016年。
點擊藍字 ● 關(guān)注我們
特別聲明:以上內(nèi)容(如有圖片或視頻亦包括在內(nèi))為自媒體平臺“網(wǎng)易號”用戶上傳并發(fā)布,本平臺僅提供信息存儲服務(wù)。
Notice: The content above (including the pictures and videos if any) is uploaded and posted by a user of NetEase Hao, which is a social media platform and only provides information storage services.